Czas pracy

Czas pracy oznacza czas, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy. Przepisy określają ramy czasu pracy i stawiają wymogi co do przerw oraz dobowego i tygodniowego odpoczynku od pracy.

Standardowy wymiar czasu pracy

Kodeks pracy (arbeidsmiljøloven) wyznacza ramy standardowego czasu pracy: 

  • 9 godzin w ciągu 24 godzin (standardowy dzień pracy),
  • 40 godzin w ciągu 7 dni (standardowy tydzień pracy).

W przypadku pracowników wykonujących pracę w uciążliwych systemach czasu pracy (np. pracę zmianową, rotacyjną, nocną oraz w niedziele), tygodniowy wymiar czasu pracy jest krótszy:

  • 38 godzin w ciągu 7 dni w przypadku pracy odbywającej się przez całą dobę w dni powszednie,
  • 36 godzin w ciągu 7 dni w przypadku pracy odbywającej się przez całą dobę przez cały tydzień.

Pracodawca i pracownik mogą umówić się na krótszy standardowy wymiar czasu pracy; może on też zostać ustalony na mocy układu zbiorowego. Czas pracy wynosi zwykle 37,5 godziny w tygodniu. W niektórych przypadkach można zawrzeć umowę o uśrednionym wyliczaniu standardowego czasu pracy.

Praca wykraczająca poza ustalone w Kodeksie pracy standardowe ramy czasowe stanowi pracę w nadgodzinach.

Pracodawca ponosi odpowiedzialność za pisemne ewidencjonowanie całego czasu pracy i przerw, wskutek czego dostępny jest zaktualizowany wykaz rzeczywistego czasu pracy.

W odniesieniu do pewnych rodzajów pracy możliwe jest wydłużenie standardowego czasu pracy:

Praca pasywna bywa też często nazywana dyżurem pasywnym lub dyżurem w spoczynku; przykładem jest dyżur nocny z możliwością odpoczynku. Dotyczy to sytuacji, w których pracownik zasadniczo zwolniony jest z aktywnej pracy wyjąwszy krótkie lub przypadkowe przerwy od odpoczynku.

W takich przypadkach wymiar czasu pracy może zostać przedłużony maksymalnie o

  • 2 godziny w ciągu 24 godzin,
  • 10 godzin w ciągu 7 dni.

Standardowy wymiar czasu pracy nie może jednak przekroczyć 48 godzin w ciągu 7 dni.

Przykład: Jeśli ktoś wykonuje pracę pasywną przez 9 godzin, to jego wymiar czasu pracy może zostać wydłużony o 2 godziny.

Pracodawca może ponadto wnioskować do Norweskiej Inspekcji Pracy (Arbeidstilsynet) o dalsze wydłużenie czasu pracy, jeśli praca ma głównie charakter pasywny. W takich przypadkach Inspekcja Pracy może udzielić zezwolenia na maksymalnie

  • 13 godzin w ciągu 24 godzin
  • 48 godzin w ciągu 7 dni.

Dyżur w gotowości (nazywany często dyżurem domowym) jest to sposób organizacji dyżurów, w ramach którego pracownik musi być dostępny dla pracodawcy.

Przeczytaj więcej na temat dyżuru w gotowości

Przerwy w czasie pracy

Pracownik ma prawo przynajmniej do jednej przerwy, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy przekracza 5,5 godziny.

Jak długo powinny trwać przerwy?

Jeśli czas pracy przekracza 5,5 godziny, lecz nie przekracza 8 godzin: co najmniej 20 minut, tak by pracownik miał czas zjeść posiłek.

Jeśli czas pracy trwa 8 godzin lub więcej: łącznie co najmniej 30 minut.

Jeśli czas pracy jest wydłużony co najmniej o 2 godziny po zakończeniu standardowego czasu pracy (nadgodziny): co najmniej 30 minut pomiędzy standardowym czasem pracy a nadgodzinami.

Zapoznaj się z zasadami dotyczącymi przerw, określonymi w § 10-9 Kodeksu pracy

 

Przerwy stanowią zasadniczo czas wolny, którym pracownik sam dysponuje.

Przerwy zaliczane są jako czas wolny

Przerw(y) nie należy wówczas ewidencjonować jako czasu pracy, zawsze należy jednak wyraźnie wskazać, w którym momencie w trakcie czasu pracy przerwa lub przerwy są odbierane.

Jeśli nie są spełnione oba wymogi, przerwa jest wliczana do czasu pracy.

Przerwy są wliczane do czasu pracy, gdy

  • pracownik musi w trakcie przerwy przebywać w miejscu pracy,
  • lub w miejscu pracy nie jest dostępne wystarczające pomieszczenie socjalne lub jadalnia.

Jeśli któryś z warunków nie jest spełniony, przerwa jest wliczana do czasu pracy.

Przerwa jest uznawana za czas pracy również w sytuacji, gdy czas pracy zostaje przedłużony o ponad 2 godziny po zakończeniu standardowego czasu pracy (nadgodziny). Przerwa między standardowym czasem pracy a nadgodzinami wliczana jest wówczas do czasu pracy.

Przerwę lub przerwy należy zorganizować w takim momencie, aby umożliwić pracownikom realny odpoczynek.

Z reguły przerwy powinny odbywać się mniej więcej w połowie czasu pracy. Dopuszcza się modyfikacje, jednak co do zasady nie powinno się urządzać przerwy wcześniej niż godzinę przed połową czasu pracy ani później niż godzinę po niej.

Dobowy i tygodniowy okres odpoczynku od pracy

Kodeks pracy stawia wymogi względem dobowego i tygodniowego okresu odpoczynku od pracy, aby zapewnić pracownikom dość wypoczynku i czasu wolnego.

Pracownicy muszą mieć przynajmniej

  • 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku od pracy w ciągu 24 godzin,
  • 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku od pracy w ciągu 7 dni.

Można umówić się na krótszy okres odpoczynku od pracy

W przedsiębiorstwach, w których obowiązuje układ zbiorowy, może on umożliwić pracodawcy i mężowi zaufania ustalenie krótszego nieprzerwanego okresu odpoczynku od pracy.

Okres odpoczynku od pracy nie może jednak trwać krócej niż

  • 8 godzin na dobę lub
  • 28 godzin w tygodniu.

Co najmniej 28 godzin odpoczynku od pracy w tygodniu

28-godzinny okres odpoczynku od pracy w każdym tygodniu stanowi absolutne minimum.

Skrócony dobowy okres odpoczynku uprawnia do rekompensaty

W razie zmniejszenia wymiaru dobowego okresu odpoczynku od pracy, pracownik musi w ramach rekompensaty otrzymać równoważny okres odpoczynku (godzina za godzinę). Odpoczynek kompensacyjny należy zapewnić tak szybko, jak to możliwe, najpóźniej zaś po drugim okresie pracy.

Przykład: pracownik może pracować przez 16 godzin, odebrać 8 godzin odpoczynku, a następnie pracować przez kolejne 13 godzin. W takim przypadku pracownikowi przysługuje następnie co najmniej 14 godzin odpoczynku od pracy (11 godzin odpoczynku standardowego + 3 godziny odpoczynku kompensacyjnego).

Zapoznaj się z zasadami dotyczącymi dobowego i tygodniowego okresu odpoczynku określonymi w § 10-8 Kodeksu pracy

Czas pracy powinien być właściwy

System czasu pracy musi być właściwy, tak by nie wpływał na zdrowie lub bezpieczeństwo pracownika.

Za ocenę, czy czas pracy w ramach konkretnej działalności jest właściwy, odpowiada pracodawca.

To, czy czas pracy jest właściwy, zależy między innymi od obciążenia w pracy:

  • W przypadku szczególnie obciążających systemów czasu pracy może być niezbędne skrócenie czasu pracy.
  • W przypadku długich okresów pracy pasywnej lub pracy o niskim obciążeniu możliwe jest wydłużenie czasu pracy.

W ten sposób ocenisz, czy system czasu pracy jest odpowiedni

Pracownik ma prawo do dostosowania czasu pracy

Kodeks pracy umożliwia różne formy indywidualnego dostosowania czasu pracy:

elastyczny czas pracy

skrócony czas pracy

zwolnienie z pracy nocnej

zwolnienie z pracy w nadgodzinach

Wyjątki od zasad dotyczących czasu pracy

Zasady dotyczące czasu pracy odnoszą się zasadniczo do wszystkich pracowników, jednak Kodeks pracy może przewidywać odstępstwa w przypadku pracowników

  • na stanowiskach kierowniczych,
  • na szczególnie niezależnych stanowiskach.

Co cechuje stanowiska kierownicze i szczególnie niezależne?

Niektóre grupy pracowników obowiązują odrębne zasady dotyczące czasu pracy i przerw

Również w przypadku pewnych grup pracowników i pewnych rodzajów prac obowiązują odrębne zasady lub wyjątki od zasad dotyczących czasu pracy:

Młodzież poniżej 18 roku życia obowiązują odrębne zasady dotyczące czasu pracy: 

Czas pracy osób poniżej 18 roku życia

Zobacz również dzieci i młodzież w pracy.

Niektórzy pracownicy są całkowicie lub częściowo wyłączeni z regulacji dotyczących czasu pracy podanych w Kodeksie pracy, na podstawie odrębnego rozporządzenia.

Dotyczy to między innymi osób wykonujących prace w terenie dla Norweskiego Urzędu Geodezji i Kartografii, Policji, kościelnych oraz pracowników placówek zagranicznych podlegających Ministerstwu Spraw Zagranicznych.

Rozporządzenie w sprawie wyjątków od zasad określonych w Kodeksie pracy dla pewnych rodzajów pracy i grup pracowników

Związki zawodowe z prawem zgłaszania kandydatów (ponad 10 000 członków) mogą zawrzeć z pracodawcą lub organizacją pracodawców układ zbiorowy regulujący czas pracy ich członków niezależnie od przepisów rozdziału Kodeksu pracy dotyczącego czasu pracy. Oznacza to, że mogą zawrzeć umowy wykraczające poza większość ram ustalonych ustawowo.

Bez względu na to, system czasu pracy musi być właściwy.

Zapoznaj się z zasadami dotyczącymi czasu pracy związków zawodowych z prawem zgłaszania kandydatów, określonymi w § 10-12 (4) Kodeksu pracy

W przypadku kierowców i innych osób zatrudnionych w transporcie drogowym – objętych regulacjami Norweskiej Administracji Dróg Publicznych dotyczącymi czasu jazdy i odpoczynku – obowiązują odrębne zasady w zakresie czasu pracy i przerw. Zasady te są uregulowane w osobnym rozporządzeniu:

Rozporządzenie w sprawie czasu pracy kierowców i innych uczestników transportu drogowego

Rozporządzenie ustanawia surowe zasady w zakresie przerw:

Rozmieszczenie i podział przerw

Przerwy na odpoczynek należy odbierać w razie potrzeby bądź też maksymalnie po 6 godzinach pracy.

Przerwy można podzielić na przykład w taki sposób, że po 4 godzinach następuje 15-minutowa przerwa, a ostatnie 15 minut przerwy odbierane jest bezpośrednio po 6 godzinach.

Nie akceptujemy sytuacji, w której pracownik odbiera 15-minutową przerwę po 6 godzinach pracy, a ostatnie 15 minut przerwy dopiero na koniec 9-godzinnego czasu pracy.

Minimalna długość przerw

Przerwa na odpoczynek powinna trwać

  • co najmniej 30 minut, jeśli łączny czas pracy wynosi od 6 do 9 godzin,
  • co najmniej 45 minut, jeśli łączny czas pracy przekracza 9 godzin.

Przerwy na odpoczynek można podzielić na 15-minutowe części. Krótsze przerwy nie są uznawane za przerwy na odpoczynek, ale należy je policzyć i zaewidencjonować jako czas pracy.

Przerwa musi zatem trwać co najmniej 15 minut, aby można było ją uznać i zaewidencjonować nie jako czas pracy, lecz faktyczną przerwę.

15 rozporządzenia w sprawie czasu pracy kierowców i innych uczestników transportu drogowego

Dokumentowanie i ewidencjonowanie czasu pracy przedsiębiorstw i pracowników branży transportu drogowego

Rozporządzenie dotyczące systemu pracy z zamieszkaniem z podopiecznymi ma zastosowanie dla pracy w instytucjach, w których pracownicy muszą przebywać przez dłuższe, nieprzerwane okresy. System ten dotyczy instytucji realizujących szczególne zadania opiekuńcze lub terapeutyczne wobec osób z problemami uzależnień lub zaburzeniami zachowania oraz małoletnich osób ubiegających się o azyl, pozbawionych opieki.

Rozporządzenie w sprawie czasu pracy w instytucjach objętych systemem pracy z zamieszkaniem wraz z podopiecznymi

Zobacz także:

Ustawa o ochronie praw dziecka (lovdata.no)

Pracowników, którzy przez dłuższy okres wykonują pracę we własnym domu, obowiązują osobne zasady:

Rozporządzenie w sprawie pracy wykonywanej przez pracownika we własnym domu

Pracowników, którzy wykonują prace domowe, sprawują nadzór lub opiekę w prywatnym domu pracodawcy, obowiązują osobne zasady:

Rozporządzenie w sprawie pracy w domu i gospodarstwie domowym pracodawcy (rozdział 4)

Czas pracy musi być rejestrowany

Cały czas, w którym pracownik wykonuje pracę lub pozostaje do dyspozycji pracodawcy, musi być rejestrowany jako czas pracy. Rejestracja powinna być prowadzona w formie pisemnej i zapewniać aktualny wykaz rzeczywistego czasu pracy oraz przerw każdego pracownika.

Obowiązuje to niezależnie od tego, czy pracownik otrzymuje wynagrodzenie godzinowe, stałe wynagrodzenie miesięczne czy wynagrodzenie akordowe.

Rejestrowanie czasu pracy

Czy system czasu pracy wymaga zezwolenia Norweskiej Inspekcji Pracy?

W przypadku niektórych rodzajów pracy musisz złożyć do Norweskiej Inspekcji Pracy wniosek o zezwolenie na wyjątek od standardowych zasad dotyczących czasu pracy:

Złóż wniosek o uśrednione rozliczanie standardowego czasu pracy

Złóż wniosek o wydłużenie pracy w nadgodzinach

Zapoznaj się z webinarem na temat czasu pracy w specjalistycznej służbie zdrowia

Webinar na temat czasu pracy w specjalistycznej służbie zdrowia

Przepisy

Standardowy wymiar czasu pracy, § 10-4 Kodeksu pracy

Przerwy, § 10-9 Kodeksu pracy

Czas wolny – dobowy i tygodniowy okres odpoczynku od pracy, § 10-8 Kodeksu pracy